Er draaien twee Kazachstaanse films op Imagine dit jaar, een unicum! Kazachstan is het op acht na grootste land ter wereld. Nederland past er bijna 70 keer in. Maar de twee landen hebben ook iets gemeen: zo onbekend als de Nederlandse cinema in Kazachstan zal zijn, zo onbekend is die van Kazachstan in Nederland.
Ingeklemd tussen Rusland en China lag het land lange tijd binnen de invloedssfeer van de Sovjet-Unie. In de Tweede Wereldoorlog verhuisden de Russen hun grote filmstudio’s in Moskou en Leningrad naar (toen nog) hoofdstad Alma-Ata in het uiterste zuidoosten van het land. Eisensteins Ivan de verschrikkelijke werd er bijvoorbeeld opgenomen. Na de oorlog behielden de Russen hun invloed. Geen film of hij kreeg wel iets mee van de communistische heilsleer. Nadat Kazachstan in 1991 onafhankelijk was geworden, konden regisseurs vrijer opereren, al speelden distributeurs liever op safe met Hollywood blockbusters dan lokaal product te vertonen. Totdat een in Kazachstan geboren en getogen commercialregisseur de impasse doorbrak. Met Night Watch (2004) en Day Watch (2006) – beiden overigens met Russisch geld gefinanieerd – speelde Timor Bekmambetov zich internationaal in de kijker. Tegenwoordig is de regisseur en producent om en om actief in Hollywood en Rusland.
Een belangrijke naam is Adilkhan Yerzhanov, die de afgelopen twaalf jaar maar liefst negentien (!) speelfilms voltooide.
Maar ook in zijn thuisland valt er inmiddels de nodige activiteit op genregebied te bespeuren. Een belangrijke naam is Adilkhan Yerzhanov, die de afgelopen twaalf jaar maar liefst negentien (!) speelfilms voltooide. Een echte auteur, die een wreed universum heeft geschapen rond het fictieve, in de steppen gelegen stadje Karatas. Yerzhanov mag graag landerig dralen met de handeling om dan toe te slaan met een pittige geweldsuitbarsting. De toon is droogkomisch, op het absurde af. De personages zijn archetypes van goed en kwaad. Of iets daartussenin, zoals hoofdpersoon Bek uit de neo-western Turgaud, dit jaar te zien op Imagine, een met zijn geweten worstelende bodyguard in dienst van een ganglord. Doordat alles heen schemert Yerzhanovs filmliefde, van Melville tot Tarantino tot Park Chan-wook.
Qaitadan is de eerste Kazachstaanse rampenfilm
Veel minder duister is Qaitadan, de tweede Kazachstaanse film op Imagine dit jaar, trots aangekondigd als de eerste Kazachstaanse rampenfilm, met een scenario dat losjes is gebaseerd op een waargebeurde damdoorbraak in 2010. Maar opvallender is de time-loop constructie, die ongetwijfeld aan Groundhog Day werd ontleend. Hoofdpersoon Ruan wordt elke ochtend op dezelfde dag wakker, maar kan steeds iets verder in de nabije toekomst kijken, waarin het dorp van de aardbodem zal worden gespoeld. Uiteraard worden zijn paniekerige waarschuwingen aanvankelijk als kletskoek afgedaan.
Debuterend regisseur Duman Erkimbek vult de spanning moeiteloos aan met humor, romantiek en een mespuntje maatschappijkritiek. Of Erkimbek kan worden behouden voor het fantastische genre, is de vraag – zijn nieuwe film is namelijk een onvervalste romantische komedie. Gelukkig kunnen we voor het edgy genrewerk vertrouwen op de onvermoeibare Yerzhanov, als scenarist dit jaar ook verantwoordelijk voor de door volledig AI gegenereerde horrorfantasyfilm Hell Grind.
Turgaud en Qaitadan zijn beiden nog te zien op 5 november. Kijk in het blokkenschema voor draaitijden en kaartjes.
Artikel door Phil van Tongeren
